مقدمه:معماری فضاهای درمانی بسیار پیچیده است و زمانی که قرار است این فضاها توامان کارکرد آموزشی نیز داشته باشند پیچیدگی آن بسیار زیاد و اغلب گیچ کننده خواهد بود. این پژوهش با هدف تعیین معیارهای مهم جهت معماری بهینه و تصمیم سازی سیستماتیک برای مسائل پیچیده طراحی در فضاهای آموزش بالینی پزشکی است. روش کار: در این پژوهش از روش تصمیم‌سازی چندمعیاره(MCDM)برای طراحی معماری نظام مند در فضاهای آموزش بالینی استفاده شده است. برای این منظور تمام معیارهای کلیدی برای طراحی فضاهای آموزش بالینی پزشکی به همراه زیرمعیارهای مرتبط شناسایی شدند. سپس با نظرسنجی‌ها و مصاحبه‌های ساختاریافته از ذینفعان مقایسه‌های زوجی برای ارزیابی اهمیت نسبی معیارها انجام شد.نتایج مقایسه‌های زوجی به یک ابر ماتریس (Super Matrix)تبدیل شدند و وابستگی‌ها و بازخوردهای میان معیارها ثبت و محاسبه گردید تا وزن‌های کلی و رتبه‌بندی هر معیار به دست آید. نتایج:مطالعات انجام گرفته، 6 معیار اصلی عملکرد و سازماندهی فضا، طراحی بیمارمحور/ دانشجو محور، ایمنی و انطباق با مقررات، پایداری و ملاحظات زیست محیطی، کارایی و آسایش، ادغام با تکنولویِ را تعریف نمود. مدل تصمیم سازی تحلیل شبکه ای(ANP) که یکی از روش تصمیم‌سازی چندمعیاره است نشان داد که معیار عملکرد گرایی و کارکرد فضا با وزن کلی 32%مهم‌ترین معیار برای طراحی ساختمان‌های درمانی/آموزشی است، که بر اهمیت برنامه‌ریزی فضایی کارآمد و جریان کاری تأکید دارد. معیار طراحی بیمارمحور/دانشجومحور با وزن 27%در رتبه دوم قرار گرفت، که نشان‌دهنده اولویت بهبود تجربه و راحتی بیماران و دانشجویان است. پس از آن ایمنی و رعایت استانداردها با 18% و پایداری و ملاحظات زیست‌محیطی با 12% قرار دارند. نتیجه گیری:براساس این پژوهش مهم‌ترین معیارها برای طراحی معماری ساختمان‌های درمانی/آموزشی عملکرد گرایی فضا، طراحی بیمارمحور/دانشجومحور و ایمنی و رعایت استانداردها است که اهمیت ایجاد تعادلی بین این سه در طراحی ساختمان‌های درمانی / آموزشی را نشان می دهد.
تقدیر و تشکر :در این پژوهش، از دانشجویان پزشکی دانشکده پزشکی مشهد و اساتید معماری دانشگاه ازاد واحد شیروان که با شرکت در تست ها و نظرسنجی، ما را در انجام پژوهش یاری نمودند، نهایت تشکر را دارم.
در دسترس بودن داده‌ها و مطالب:مجموعه داده‌های تجزیه و تحلیل شده در طول مطالعه حاضر، بنا به درخواست منطقی از نویسنده مسئول قابل دسترسی است.
تضاد منافع:نویسندگان مقاله هیچگونه تعارض منافع برای انتشار نتایجاین مقاله ندارند.
رضایت برای انتشار:در این مطالعه کاربرد ندارد.
ملاحظات اخلاقی:با وجود این که این پژوهش مشمول مصوبات کمیته اخلاق نمی باشد، ازمشارکت کنندگان جهت شرکت در پژوهش و ضبط صدا رضایت آگاهانه کتبی گرفته شد. به مشارکت کنندگان اطلاع داده شد که شرکت آنها در پژوهش اختیاری است. داده های مشارکت کنندگان به صورت بی نام و محرمانه تحلیل و گزارش گردید.این مطالعه مطابق با اصول اخلاقی مندرج در بیانیه هلسینکی انجام شد.
منابع مالی:نویسندگان مقاله هیچگونه تعارض منافع برای انتشار نتایجاین مقاله ندارند.
مشارکت نویسندگان:ک. قزوینی:مفهوم‌سازی (۵۰٪)، طراحی طرح (۶۰٪)، جمع‌آوری و/یا پردازش داده‌ها (۷۰٪)، تجزیه‌وتحلیل و/یا تفسیر (۶۰٪)، نگارش پیش‌نویس اصلی (۸۰٪)، بررسی انتقادی و ویرایش (۷۰٪)، نهایی‌سازی (۶۰٪)، پاسخگویی به تمام جنبه‌های کار (۶۰٪). م. زندیه:مفهوم‌سازی (۲۵٪)، طراحی طرح (۳۰٪)، جمع‌آوری و/یا پردازش داده‌ها (۱۵٪)، تجزیه‌وتحلیل و/یا تفسیر (۲۰٪)، نگارش پیش‌نویس اصلی (۱۰٪)، بررسی انتقادی و ویرایش (۲۰٪)، نهایی‌سازی (۲۰٪)، پاسخگویی به تمام جنبه‌های کار (۲۰٪). م. وفامهر:مفهوم‌سازی (۲۵٪)، طراحی طرح (۱۰٪)، جمع‌آوری و/یا پردازش داده‌ها (۱۵٪)، تجزیه‌وتحلیل و/یا تفسیر (۲۰٪)، نگارش پیش‌نویس اصلی (۱۰٪)، بررسی انتقادی و ویرایش (۱۰٪)، نهایی‌سازی (۲۰٪)، پاسخگویی به تمام جنبه‌های کار )۲۰٪(
دسترسی آزاد: این مقاله تحت مجوز بین‌المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 (CC BY-NC 4.0) منتشر شده است که هرگونه استفاده، اشتراک‌گذاری، اقتباس، توزیع و تکثیر غیرتجاری را در هر رسانه یا قالبی مجاز می‌داند، مشروط بر اینکه نویسنده(گان) اصلی و منبع به درستی ذکر شوند. برای مشاهده نسخه‌ای از این مجوز، به [لینک] مراجعه کنید. https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
قزوینی، کیاوش، زندیه، مهدی و وفامهر، محسن. (1405). معیارهای کلیدی برای معماری بهینه فضاهای آموزش بالینی پزشکی . افق توسعه آموزش علوم پزشکی، 17(3)، 64-53. https://doi.org/10.22038/hmed.2025.85592.1476
MLA
قزوینی، کیاوش, ، زندیه، مهدی, و وفامهر، محسن. "معیارهای کلیدی برای معماری بهینه فضاهای آموزش بالینی پزشکی ", افق توسعه آموزش علوم پزشکی, 17, 3, 1405, 64-53. doi: 10.22038/hmed.2025.85592.1476
HARVARD
قزوینی کیاوش, زندیه مهدی, وفامهر محسن. (1405). 'معیارهای کلیدی برای معماری بهینه فضاهای آموزش بالینی پزشکی ', افق توسعه آموزش علوم پزشکی, 17(3), pp. 64-53. doi: 10.22038/hmed.2025.85592.1476
CHICAGO
کیاوش قزوینی, مهدی زندیه و محسن وفامهر, "معیارهای کلیدی برای معماری بهینه فضاهای آموزش بالینی پزشکی ," افق توسعه آموزش علوم پزشکی, 17 3 (1405): 64-53, doi: 10.22038/hmed.2025.85592.1476
VANCOUVER
قزوینی کیاوش, زندیه مهدی, وفامهر محسن. معیارهای کلیدی برای معماری بهینه فضاهای آموزش بالینی پزشکی . افق توسعه آموزش علوم پزشکی. 1405;17(3):64-53. doi: 10.22038/hmed.2025.85592.1476
