پیرو بخشنامه شماره ۷۰۰/۷۸۹ تاریخ ۱۴۰۳/۰۸/۰۷ در خصوص ضرورت رعایت ملاحظات اخلاقی- علمی در استفاده از هوش مصنوعی جهت نگارش آثار پژوهشی تا زمانِ تدوین و ابلاغ راهنمای کامل "ملاحظات اخلاقی نحوه استفاده از هوش مصنوعی در تهیه آثار پژوهشی"؛ موارد زیر را به استحضار میرساند:
1-فناوری هوش مصنوعی شامل سیستم هایی است که بر اساس برنامه های زبان برنامه نویسی پیشرفته بنا شده اند و میتوانند برای سازماندهی و خلاصه نویسی منابع پژوهشی، تولید نمودار و گرافیک های پژوهشی، تحلیل داده، تولید متن، تصاویر، داده های مصنوعی، شبیه سازی، کد نویسی و سایر موارد استفاده شوند.
2-استفاده از هوش مصنوعی در تهیه اثر پژوهشی، هیچ مشکل اخلاقی ذاتی ندارد، مشروط بر آنکه به طور مناسب و اخلاقی استفاده شود و نویسندگان ماهیت هرگونه تعامل و نحوه استفاده از آن را به صورت شفاف با درج دقیق منبع آن در طرحنامه، مقاله و...؛ مشخص کنند. از جمله اینکه:
در صورت استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی جهت تهیه محتوا، ضروری است نویسنده هم در متن (ارجاعِ درون متنی) و هم در لیست فهرست منابع انتهای طرح تحقیقاتی/پایان نامه (ارجاعِ پایان متنی) ملاحظات صحیح در ارجاع دهی را رعایت نماید.
نویسندگان باید مشخص نمایند که کدام مدل از هوش مصنوعی، در چه زمانی و توسط چه کسی استفاده شده است.
نویسندگان باید نوع ابزارهای هوش مصنوعی و ابزارهای ماشینی، مشخصات فنی مانند: نام کامل ابزار، نسخه و مدل آن که در تهیه آثر پژوهشی خود استفاده نموده اند را، مشخص نمایند.
نویسندگان باید نحوه استفاده از ابزار هوش مصنوعی و این که کدام قسمت از محتوای تولید شده ی مقاله؛ توسط هوش مصنوعی نوشته شده است را شرح دهند. به عنوان مثال، اگر از هوش مصنوعی برای کمک به نوشتن استفاده شده، این مورد را در بخش "تقدیر و تشکر" توضیح دهند، یا اگر از هوش مصنوعی برای جمع آوری داده ها، تجزیه و تحلیل یا تولید شکل استفاده شده، نویسندگان باید این کاربرد را در روش ها بصورت شفاف توضیح دهند.
3-ابزار هوش مصنوعی نباید به عنوان نویسنده درنظر گرفته شود، زیرا؛
فاقد اعتبار قانونی است پس نمی تواند حق چاپ یک اثر علمی را داشته باشد.
در صورتیکه مورد شکایت قرار گیرد، نمی تواند اثر علمی-پژوهشی را تایید نماید
4-ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی صرفاً می توانند در مراحل مختلف طرحتحقیقاتی/ پایان نامه به عنوان یک دستیار کمکی بوده و هرگز نمی توانند جایگزین دانش و بینش فرد گردند. پس کلیه نویسندگان در قبال مطالبی که توسط هوش مصنوعی در اثر پژوهشی ارائه می شود(از جمله؛ دقت مطالب ارائه شده، عدم سرقت ادبی، ذکر منابع، اعتبار منابع و ...)؛ مسئولیت دارند. به عبارتی، مسئولیت اطمینان از درستی و مطابقت یک اثر پژوهشی با هنجارهای اخلاقی( حتی قسمت هایی که توسط هوش مصنوعی نوشته شده است)؛ با نویسندگان است.
گایدلاین گزارش‌دهی برای استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی مولد در پژوهش‌های پزشکی: بیانیهGAMER منتشر شده در تاریخ13می 2025 در مجلهBMJ Evidence-Based Medicine https://ebm.bmj.com/content/early/2025/05/13/bmjebm-2025-113825 :
چک‌لیست GAMER شامل 9 آیتم اصلی برای گزارش‌دهی است:
1-آیا در هر بخش از این مقاله یا در هر مرحله از مطالعه، از ابزارهای هوش مصنوعی مولد (GAI) - مانند مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) یا مدل‌های تصویری بزرگ (LVM) - استفاده کرده‌اید؟
2-نام ابزار (های) هوش مصنوعی مولدِ به‌کاررفته، نسخه و/یا تاریخ انتشار هر یک و نیز تاریخ یا بازۀ زمانیِ استفاده را ذکر کنید.
3-اگر برای تولید محتوای مقاله یا انجام تحلیل‌ها از تکنیکِ پرامپت‌دهی خاصی استفاده کرده‌اید، آن را توضیح دهید و پاسخ‌های خام (ویرایش‌نشده) مدل به آن پرامپت‌ها را نیز ارائه کنید.
4-چنانچه ابزار جدیدی بر پایۀ یک مدل موجود توسعه داده یا مدل از پیش موجودی را اصلاح و تنظیمِ دقیق (Fine-tune) کرده‌اید، نام و نسخۀ مدل اولیه را گزارش کنید.
5-نقش ابزارهای هوش مصنوعی مولد را در تمامی مراحل این مطالعه - از طراحی و تحلیل تا نگارش مقاله - شرح دهید.
6-مشخص کنید کدام بخش‌ها یا پاراگراف‌های مقاله با کمک ابزارهای هوش مصنوعی مولد نوشته شده‌اند.
7-شرح دهید که محتوای تولید شده با ابزارهای هوش مصنوعی مولد چگونه راستی‌آزمایی و در صورت لزوم اصلاح شده است.
8-بیان کنید در طول استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی مولد، چه تدابیری برای حفظ حریم خصوصی و محرمانگی داده‌ها اندیشیده شده است.
9-توضیح دهید استفاده از این ابزارها چه تأثیری بر تفسیر نتایج، دقت کلی مطالعه یا نتیجه‌گیری نهایی داشته یا می‌توانسته داشته باشد.
تمام حمایت های مالی دریافتی، از جمله سازمان/موسسه مربوطه و کد طرح باید در قسمت حمایت مالی شرح داده شود.
تأیید کمیته اخلاق و همچنین اخذ رضایت آگاهانه برای همه تحقیقات انجام شده در مورد موارد انسانی، چه بیماران و چه داوطلبان، ضروری است. در مواردی که نویسنده قصد ارائه جزئیات یا سایر اطلاعات شخصی یا تصاویر افراد را دارد، رضایت، مجوزها و انتشار مناسب ضروری است. نویسنده باید رضایت کتبی خود را نگهداری کند، اما کپی آن باید در اختیار مجله قرار گیرد. ارائه رضایت یا شواهدی مبنی بر اخذ چنین مجوزهایی در شرایط خاص (به عنوان مثال، یک موضوع حقوقی) ضروری است.
همه دستنوشته های باید به تنوع، گستردگی و تفاوت ها احترام بگذارند و فرصت های برابر را ترویج کنند. دستنوشته ها باید به این مسائل احترام بگذارند:
نسخه نهایی دستنوشته باید در قالب فایل ورد ارائه شود و محتوا باید از طرح تک ستونی پیروی کند. صفحه آرایی دستنوشته باید تا حد امکان ساده باشد. باید توجه داشته باشید که اکثر کدهای قالب بندی در طی فرآیند بررسی حذف یا جایگزین می شوند. قابل توجه است که از استفاده از گزینه های واژه پرداز برای توجیه متن یا خط خطی کردن کلمات خودداری کنید. هر جدول جداگانه باید فقط یک شبکه داشته باشد. ستون‌ها باید تراز وسط باشند. فایل‌های منبع شکل‌ها، جداول و گرافیک متن ضروری است. همچنین، برای جلوگیری از خطاهای قابل اجتناب، اکیداً توصیه می‌کنیم از عملکردهای «بررسی املا» و «بررسی گرامری» واژه‌پرداز استفاده کنید.ساختار مقاله باید به صورت زیر باشد: صفحه عنوان; چکیده ساختاریافته فارسی و انگلیسی؛کلید واژه ها؛ مقدمه؛ روش کار؛ یافته ها؛ نتیجه گیری؛ تقدیر وتشکر؛ تضاد منافع؛ ملاحظات اخلاقی؛ منابع مالی؛ مشارکت نویسندگان؛ منابع. حداکثر تعداد کلمات (شامل متن، مرجع و جداول) باید مطابق جدول زیر باشد:
|
عنوان: سیستم های بازیابی اطلاعات از عناوین استفاده می کنند. بهتر است از اختصارات و فرمول ها در عنوان استفاده نکنید.
نام و وابستگی نویسنده: نام و نام خانوادگی و درجه علمی همه نویسندگان باید به وضوح به فارسی و انگلیسی ارائه شود و لطفاً بررسی کنید که املای آنها دقیق باشد و همگی کد ارکید و ایمیل داشته باشند. وابستگی ها (گروه یا مرکز..، دانشکده...، دانشگاه...، شهر...، کشور....) باید بلافاصله بعد از نام نویسندگان نوشته شود. همچنین، باید آدرس پستی کامل نویسنده مسئول را ارائه دهید.
نویسنده مسئول: باید مشخص شود که مسئولیت مکاتبات در تمام مراحل داوری و انتشار، پس از انتشار و پاسخگویی به سؤالات بعدی بر عهده کیست.نویسنده مربوطه باید از ارائه جزئیات به روز همه نویسندگان، از جمله ایمیل اطمینان حاصل کند.
چکیده: هر دستنوشته باید حاوی یک چکیده ساختاریافته باشد. مقالات اصلی، مقالات مروری و مقالات کوتاه باید دارای یک چکیده ساختاریافته شامل، مقدمه، روش کار، یافته ها، نتیجه گیری باشند.
کلمات کلیدی: سه تا پنج کلمه کلیدی باید انتخاب شود، که به پایگاه های اطلاعاتی در نمایه سازی متقابل مقاله در هنگام انتشار چکیده کمک می کند. کلمات کلیدی را می توان با استفاده از فهرست سرفصل های موضوعی پزشکی (MeSH) در پابمد انتخاب کرد.
متن مقاله بایستی شامل قسمت‌های زیر باشد:
کتاب:
Author ,Title, Place Published, Publisher, Year
مثال:
Collen M, Portney LG, Hovenga E, Shortliffe E, James JC, Neilson J, et al. Computer applications in health care and biomedicine. New York: Springer; 2015.کتاب با ویرایش:Author, Title Edition, Place Published, Publishe,r Year.مثال:Murtagh J. John Murtagh’s General practice. 4th ed. Sydney: McGraw Hill Australia; 2007
کتاب چند جلدی:
Author, Title, Editor, Series Title, Volume, Edition, Place Published, Publisher, Year ,Pages.
مثال:
Bennett GL, Horuk R. Iodination of chemokines for use in receptor binding analysis. In: Horuk R, editor. Methods in Enzymology. vol 288. New York (NY): Academic Press; 1997. p. 134‐48.
ترجمه کتاب:
Author, Title, Place Published, Publisher, Year.
مثال:
Shortliffe E. Biomedical informatics [Embi P, trans]. New Jeresy: John Wiley & Sons; 2010.
کتاب الکترونیکی:
Author, Title, Type of Medium, Place Published, Publisher, Year, Year Cited, Date Cited, URL.
مثال:
Shortliffe E. Biomedical informatics [Internet]. New Jeresy: John Wiley & Sons; 2010 [cited 2015 Nov 12]. Available from: http://www.springer.com/science/article/pii/S1067502.
فصلی از کتاب:
Author, Title, Editor, Book Title, Edition, Place Published, Publisher, Year, Pages
.مثال:
Shortliffe E, Embi P. Clinical trials. In: Shortliffe E, Embi P, editors. Clinical research informatics. 2nd ed. New Jeresy: John Wiley & Sons; 2010; P.40-65.
مقاله:
Title, Journal, Year, Volume, Issue, Pages
.مثال:
Richesson B, Horvath M, Embi P, Greenes R, Bern T, Harisoon E. Clinical research informatics and electronic health record data. Yearb Med Inform. 2014;9(1):215-25.
مقاله الکترونیک:
Author, Title, Periodical Title, Type of work, Year, Date Accessed, Year cited, Date cited ,Volume, Issue, Pages , URL
مثال:
Cowie MR, Blomster JI, Curtis LH, Duclaux S, Ford I, Fritz F, et al. Electronic health records to facilitate clinical research. Clin Res Cardiol [serial online]. 2009 [cited 2017 Jan 05]; 106(1):1-9. Available from: http://link.springer.com/article/10.1007/s00392-0161025-6.
مجموعه مقالات چاپی منتشر شدۀ کنفرانس:
Editor, Title, Conference Name, Date, Conference Location, Place Published, Publisher, Year, Published.
مثال:
Harnden P, Joffe JK, Jones WG, editors. Germ cell tumours V. Proceedings of the 5th Germ Cell Tumour Conference; 2001 Sep 13-15; Leeds, UK. New York: Springer; 2002.
مقاله مجله:
Author, Title, Magazine, Date, Volume, Pages
مثال:
Akbari A. Foundations of clinical Trials. Medical and Health Magazine. 2017 Jan 09:15-6. [In Persian]
پایان نامه:
Author, Title, Thesis Type, Place Published, University, Year
مثال:
Akbari A. The use of mobile laptops among health care professionals in the clinical setting [PhD thesis]. Tehran: Iran university of medical science; 2017. [In Persian]
صفحه وب دارای نویسنده:
.Author, Title, Type of Medium, Year, Last Update Date, Access Year, Access Date, URL
مثال:
Jackson H. Publication bias in clinical research [Internet]. 2014 [Updated 2016 Mar 22; cited 2017 Jan 12]; Available from: www.mohme.com.
صفحه وب فاقد نویسنده:
Title, Type of medium, Year, Last Update Date, Access Year, Access Date, URL
مثال:
Publication bias in clinical research [Internet]. 2014 [Updated 2016 Mar 22; cited 2017 Jan 12]; Available from: www.mohme.com .
12.جداول، نمودارها و تصاویر: از ارسال جداول به صورت عکس خودداری کنید. شرح ها باید در بالای جداول و موارد توضیحی در پاورقی قرار گیرد. کیفیت تمام تصاویر باید بالا باشد. شرح شکل ها باید در زیر آنها قرار گیرد. از ارائه همزمان داده ها در جداول، شکل ها و متن خودداری کنید. جداول و شکل ها باید به صورت متوالی شماره گذاری شوند.
13. فایل چکیده صوتی فارسی اجباری ( انگلیسی اختیاری) و بارگزاری گردد. https://hmed.mums.ac.ir/page_6.html
قبل از انتشار، برای جلوگیری از هرگونه اشتباه، نسخه الکترونیک صفحه آرایی شده نهایی مقاله برای تایید یا تصحیح برای شما ارسال خواهد شد. شما باید اصلاحات را به وضوح ذکر کنید و حداکثر طی ۷۲ ساعت به دفتر مجله ارسال کنید.
در حالی که شما فقط می توانید از اختصارات استاندارد استفاده کنید، نباید از آنها در عنوان و چکیده استفاده کنید. عبارت کاملی که مخفف برای آن به کار می رود باید در اولین استفاده آن در متن (چکیده و متن اصلی به صورت مجزا لحاظ شود) به صورت کامل ذکر شود، مگر اینکه یک واحد اندازه گیری استاندارد باشد. فرمول های ریاضی: معادلات ریاضی باید به صورت متن قابل ویرایش (نه تصویر) ارائه شوند. در صورت امکان باید فرمول های ساده را در راستای متن معمولی ارائه دهید. همچنین، شما باید از solidus (/)، به جای خطوط افقی، برای عبارت های کسری کوچک، به عنوان مثال، X/Y استفاده کنید. علاوه بر این، متغیرها باید به صورت مورب ارائه شوند. در بیشتر موارد، ارائهتوان های e با استفاده از exp. راحت تر است تمام معادلات باید به ترتیب شماره گذاری شوند و باید از متن جدا شوند.
تمامی اعداد در قسمت انگیسی باید بصورت انگلیسی و ممیز بصورت (.) باشد اما در بخش فارسی تمام اعداد فارسی و ممیز باید به صورت(/) باشد.
قبل از ارسال مقاله باید موارد زیر رعایت شود:
افق توسعه آموزش علوم پزشکی یک سیستم ارسال برخط دارد که به شما در وارد کردن جزئیات مقاله و بارگزاری فایل هایتان کمک می کند. دستنوشته باید با مایکروسافت ورد 2007-۲۰۲۳ در یک فضای واحد با حاشیه های واضح در دو طرف تایپ شود. همه شکل ها باید فرمت JPEG یا PNG داشته باشند. شما باید نامه ای ارائه دهید که توسط همه نویسندگان امضا شده باشد. سامانه مجله درباره تمام مکاتبات، از جمله درخواست‌های بازبینی، ایمیلی برای شما ارسال می‌کند.
لطفا مقاله خود را از طریق http://HMED.mums.ac.ir ارسال نمایید. لازم به ذکر است در هنگام ثبت مقاله، پذیرش یا رد مقاله، برای تمامی نویسندگان مقاله ایمیل ارسال خواهد شد.
شما می توانید تعدادی از داوران بالقوه را با ارائه نام و آدرس ایمیل سازمانی پیشنهاد دهید. با این حال، مجله حق انتخاب داوران را دارد.
مقاله ارسالی نباید در مجلات دیگری چاپ یا برای چاپ در نظر گرفته شده باشد و باید این موضوع را در نامه درخواست ذکر کنید. هر گونه مغایرت با عبارت فوق منجر به حذف خودکار مقاله شما می شود.
چاپ در مجله ما هیچ هزینه ای ندارد.
کارشناسان افق توسعه آموزش علوم پزشکی ساختار و محتوای نسخه‌های خطی را بررسی می‌کنند تا از انطباق با ساختارهای استاندارد (بر اساس نوع مطالعه)، محدوده موضوعی مجله، دستورالعمل‌های استاندارد، کیفیت نواوری و رعایت مسائل اخلاقی اطمینان حاصل کنند. بنابراین، یک مرحله غربالگری و تریاژ وجود دارد که به ویراستار کمک می کند تا تصمیم نهایی منصفانه را بگیرد و منجر به بهبود کیفیت مقالات منتشر شده شود.
تمام دستنوشته ها برای ما محرمانه است. یک اپیدمیولوژیست متخصص آمار زیستی همه دستنوشته های ارسال شده را با تاکید بر روش شناسی ارزیابی می کند. حداقل 2 داور ناشناس هر مقاله را بررسی خواهند کرد که توسط هیئت تحریریه انتخاب خواهند شد. در کمترین زمان به نویسنده مربوطه اطلاع خواهیم داد.نظرات داوران به نویسنده مسئول منتقل می شود. پاسخ های نویسنده مربوطه همراه با نظرات داوران توسط داور نهایی و در نهایت سردبیر مورد ارزیابی قرار می گیرد و تصمیم می گیرد که کدام مقاله باید منتشر شود.
هم نویسندگان و هم داوران باید در مورد هر نوع «تضاد منافع» (به عنوان مثال، مالی، شخصی، سیاسی یا دانشگاهی) که ممکن است بر قضاوت آنها تأثیر بگذارد، را افشا کنند.
دستنوشته نباید حاوی متن کلمه به کلمه مقالات منتشر شده قبلی یا دستنوشته هایی باشد که در جای دیگر ارسال شده اند. از این رو، ما همه نسخه‌های خطی ارسال شده را توسط بررسی‌کننده برخط سرقت ادبی ارزیابی می‌کنیم، که بر اساس سرقت علمی دست‌نوشته‌های ارسالی، از نویسندگان می‌خواهیم که نسخه‌ی خطی را بازنویسی کنند. از فلوچارت ها و دستورالعمل های COPE برای رسیدگی به سرقت ادبی استفاده می شود. سرقت ادبی از طریق مکاتبات رسمی به معاونت پژوهشی و فناوری دانشگاه ها و سازمان های ذیربط اطلاع رسانی خواهد شد.
به صورت حذف یا تغییر مواد، داده ها یا فرآیندهای تحقیق که منجر به نادرست بودن یافته ها می شود، تعریف می شود. داده سازی شامل داده ها یا نتیجه گیری های اختراعی است. از این رو، دستنوشته های باید بر اساس داده های اصیل باشد، یعنی جعل اکیداً ممنوع است. فلوچارت‌ها و دستورالعمل های COPE برای رسیدگی به داده های ساختگی یا جعلی استفاده می شود. اگر داوران تقلب یا سوء رفتار علمی، سرقت ادبی، یا سایر رفتارهای غیراخلاقی را در یک دستنوشته بیابند، از آنها خواسته می شود بلافاصله سردبیر را مطلع کنند.
ما همه نویسندگان را تشویق می کنیم که تصاویر اصلی را ارسال کنند. ما تمام تصاویر دیجیتال را برای دستکاری نامناسب بررسی می کنیم. هیچ ویژگی خاصی در یک تصویر را نمی توان بهبود، جابجا، حذف یابرجسته کرد. تنها زمانی که تغییرات (به عنوان مثال، روشنایی، کنتراست یا تعادل رنگ) روی کل تصویر اعمال شود، پذیرفته می شود. از ارائه نادرست اطلاعات ارائه شده در نسخه اصلی، از جمله پس زمینه خودداری کنید. در موارد مشکوک به دستکاری نامناسب، ممکن است داده های اصلی را برای مقایسه نمودار دستکاری شده درخواست کنیم.
همه محتویات مجله دسترسی آزاد هستند، زیرا چنین اصولی تبادل دانش جهانی را تشویق می کند. این اثر تحت مجوز Creative Commons Attribution-NoDerivatives 4.0 International مجوز دارد.
تصمیم گیری در مورد پس گرفتن دستنوشته های بر اساس دستورالعمل COPE برای پس گرفتن مقاله منتشر شده است.
«مجله افق توسعه آموزش علوم پزشکی» به‌سرعت به شکایات پاسخ می‌دهد و در عین حال از وجود راهی برای شکایت فرد ناراضی برای ادامه فرایند شکایات با ارسال ایمیلی به سردبیر مجله اطمینان می‌دهد. تمام شکایات علیه مجله، کارکنان، هیئت تحریریه یا ناشر آن با استفاده از دستورالعمل های COPE مدیریت می شود.
جهت یادآوری لازم به ذکر است که:
با توجه به اینکه بررسی تمام مقالات اصیل پژوهشی از جمله مقالات مداخله ای در این مجله منوط به دارا بودن کد اخلاق می باشد و مقالات مداخله ای فاقد کد اخلاق مورد بررسی و داوری قرار نخواهند گرفت لذا می بایست نویسندگان محترم در هنگام ارسال مقالات مداخله ای کد اخلاق را نیز ارسال نمایند.
پیوندی به نویسنده مربوطه ارائه می شود تا به نویسندگان در دریافت فایل ها به صورت PDF کمک کند. لطفاً اصلاحات را در مدت 72ساعت ارسال کنید تا از روند انتشار سریع اطمینان حاصل کنید و اصلاحات خود را با استفاده از شماره خط ذکر کنید. علاوه بر این، می‌توانید تغییرات (از جمله پاسخ‌ها به فرم پرس و جو) را بر روی یک نسخه چاپی از فایل هایلایت کنید و آن را از طریق ایمیل برگردانید. در این مرحله، تغییرات عمده تنها پس از تایید ویراستار پذیرفته می شود. ما تمام تلاش خود را می‌کنیم تا دستنوشته های را سریع و دقیق منتشر کنیم. اطمینان از دریافت اصلاحات خود در یک ارتباط بسیار مهم است: در پاسخ دادن مراقب باشید زیرا اصلاحات بعدی تضمین نمی شود. تصحیح تنها مسئولیت شماست.