مقدمه: آموزش و یادگیری همواره به‌عنوان یک فرآیند دو جانبه مطرح بوده است، محرک‌های بویایی می‌توانند به‌عنوان نشانه‌های زمینه‌ای مؤثر عمل کرده و یادآوری یا تشخیص اطلاعات قبلی را تقویت کنند و اثربخشی پیام‌های اخیر را افزایش دهد. از این ‌رو مطالعه حاضر با هدف مقایسة اثر رایحه پرتقال و گل مریم بر یادگیری کوتاه مدت دانشجویان دندانپزشکی طراحی شد.
روش کار: این مطالعه کارآزمایی بالینی از نوع درون آزمودنی بوده و جامعه پژوهش آن دانشجویانی بودند که واحد سلامت دهان و دندانپزشکی اجتماعی را اخذ کرده بودند. تعداد ١٢ نفر از دانشجویان که دارای معیارهای ورود بودند، وارد مطالعه شدند. پس از اخذ کد اخلاق و هماهنگی با آموزش دانشکده و استاد مربوطه، مطالعه در کلاس درس سلامت دهان نظری ٢، یک درس یک واحدی، که شامل ١٦ جلسه تئوری بود انجام شد. برای هر رایحه، ٣ جلسه از کلاس درس اختصاص داده شد. سه جلسه نیز به‌عنوان کنترل، بدون رایحه در نظر گرفته شد. در جلسات مداخله و امتحان، رایحه در اختیار دانشجویان قرار داده شد. در جلسه بعداز مداخله، امتحان کتبی شامل ۵ سؤال تستی از مبحث تدریس شده از دانشجویان گرفته شد. امتیاز ۱ به پاسخ درست و امتیاز ۰ به پاسخ نادرست تعلق گرفت. داده‌های این مطالعه به کمک آزمون تحلیل واریانس با اندازه‌گیری‌های مکرر و نرم‌افزار 26 SPSS تجزیه ‌و تحلیل شدند.
یافته‌ها: ابتدا برابری میانگین‌ها از طریق آزمون‌های واریانس چندگانه مورد بررسی قرار گرفت و نتایج نشان داد که میانگین‌های متغیر وابسته در همه سطوح آزمایش برابر نمی‌باشد. به عبارتی ترکیب خطی از میانگین‌های متغیر وابسته در همه سطوح تشکیل نشده بود و در ادامه با انجام تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر نتایج آزمون‌های اثر درون آزمودنی نشان داد که در همه سطوح اثر درون آزمودنی فرض صفر رد شده است. به این معنی که متغیر آزمایشی رایحه گل مریم و پرتقال بر یادگیری دانشجویان اثر داشته است.
نتیجه‌گیری: رایحه گل مریم و رایحه پرتقال بر یادگیری کوتاه مدت دانشجویان اثر مثبت دارد؛ بنابراین بهره‌گیری از رایحه‌ها در فرایند آموزش و تدریس می‌تواند کیفیت سطح و بازدهی آن را افزایش دهد.